Steden in Zuid-Holland starten de New Dutch Alliantie om innovatie en digitale economie te versnellen. Grote gemeenten zoals Rotterdam, Den Haag, Leiden en Delft bundelen hun krachten. De samenwerking werd deze week in de regio gepresenteerd. Doel is meer Europese projecten binnenhalen, talent aantrekken en AI-toepassingen sneller en veilig te testen.
Steden kiezen gezamenlijke koers
De New Dutch Alliantie moet versnippering tussen gemeenten verminderen. De steden spreken af om samen te werken aan kunstmatige intelligentie, data-infrastructuur en digitale diensten. Zo willen ze één herkenbaar verhaal naar bedrijven, kennisinstellingen en investeerders brengen. De naam moet ook internationaal beter scoren bij Europese programma’s.
De alliantie richt zich op concrete thema’s. Voorbeelden zijn slimme mobiliteit, gezondheidszorg op afstand, havenlogistiek en energienetten. Dit zijn domeinen waar algoritmen veel beloven, maar waar publieke waarden leidend blijven. De steden willen hier gelijk optrekken in eisen en aanpak.
Ook wil de alliantie sneller besluiten kunnen nemen. Gemeenten krijgen te maken met lange procedures en verschillende regels. Met een gezamenlijke agenda en gedeelde formats moet dat eenvoudiger worden. Zo ontstaat meer tempo bij pilots en opschaling.
Focus op AI en data
Een speerpunt is veilige inzet van AI in publieke diensten. Denk aan chatbots voor gemeenteloketten, voorspellende modellen voor onderhoud en slimme verkeerslichten. AI staat hier voor systemen die patronen herkennen en beslissingen ondersteunen. De alliantie belooft alleen te werken met uitlegbare en toetsbare modellen.
Data delen gebeurt volgens duidelijke afspraken. Een regionaal dataplatform moet datasets vindbaar en herbruikbaar maken. Een dataplatform is een systeem waar organisaties informatie veilig kunnen opslaan en uitwisselen. Versleuteling, toegangsbeheer en minimale dataverzameling zijn hierbij verplicht.
De steden willen ook testen in een zogeheten sandbox. Dat is een gecontroleerde proefopstelling met extra toezicht. Hier kunnen teams risico’s vroeg vinden en aanpakken. Zo verklein je fouten voordat een dienst breed wordt gebruikt.
Eén loket voor bedrijven
De alliantie werkt aan een gezamenlijk aanmeldpunt voor start-ups en scale-ups. Bedrijven hoeven dan niet meer elke gemeente apart te benaderen. Eén loket moet vragen snel doorzetten naar de juiste teams. Dat scheelt tijd en maakt spelregels vooraf duidelijk.
Inkoop en pilots krijgen standaardvoorwaarden. Denk aan afspraken over datagebruik, beveiliging, aansprakelijkheid en AVG. Ook komen er uniforme toetsen, zoals een DPIA, een privacy-analyse vóór de start. Zo weten leveranciers eerder waar ze aan toe zijn.
Het loket helpt ook buitenlandse partijen. De regio wil concurreren met andere Europese hotspots. Een duidelijk aanbod en korte lijnen zijn dan belangrijk. De alliantie presenteert daarom één regionaal portfolio aan testlocaties en talent.
Europese regels sturen keuzes
De Europese AI-verordening (AI Act) bepaalt straks veel van de werkwijze. Gemeenten zijn vaak “afnemer” of “inzetter” van algoritmen. Zij moeten dan voldoen aan eisen voor risicobeheer, datakwaliteit, menselijk toezicht en transparantie. De alliantie wil hiervoor gezamenlijke richtlijnen en checklists maken.
Toepassingen in veiligheid, mobiliteit en zorg kunnen onder de categorie hoog risico vallen. Dat vraagt extra documentatie en onafhankelijke beoordeling. Leveranciers moeten technische dossiers leveren. Overheden moeten kunnen uitleggen hoe een systeem werkt en wie verantwoordelijk is.
De AI-verordening deelt systemen in vier risicoklassen: minimaal, beperkt, hoog en onaanvaardbaar. Voor hoge risico’s gelden strenge eisen; onaanvaardbare risico’s zijn verboden in de EU.
Ook de AVG blijft leidend. Dat betekent dataminimalisatie, duidelijke doelen en snelle verwijdering van gegevens. Burgerrechten, zoals inzage en bezwaar, moeten eenvoudig zijn. De alliantie wil dit standaardiseren in alle deelnemende steden.
Eerste stappen en tijdpad
De komende maanden starten de steden met een gezamenlijke projectlijst. Kandidaatdomeinen zijn verkeer, leefbaarheid en dienstverlening. Hierbij worden technische, juridische en ethische eisen vooraf vastgelegd. Elk project krijgt meetbare doelen en een exit-criterium.
Er komt een gedeelde toolbox voor teams. Die bevat modelcontracten, DPIA-sjablonen en richtlijnen voor uitleg van algoritmen in begrijpelijke taal. Ook wordt een regionaal register voor algoritmen verkend. Zo kunnen inwoners zien welke systemen hun gemeente gebruikt.
De alliantie wil resultaten snel zichtbaar maken. Denk aan een open dataset-catalogus en een overzicht van testplekken. Ook wordt gewerkt aan één publiekswebsite. Daarop staan projecten, partners en mogelijkheden om mee te doen.
Effect voor inwoners en bedrijven
Voor inwoners moet de dienstverlening eenvoudiger en sneller worden. Denk aan kortere wachttijden en betere informatie op maat. Tegelijk moeten keuzes uitlegbaar en eerlijk blijven. Daarom horen onafhankelijke audits en klachtenroutes bij elk project.
Voor bedrijven ontstaat duidelijkheid over regels en data-toegang. Dat maakt investeren minder risicovol. Europese fondsen, zoals Horizon Europe en Digital Europe, komen dichterbij door regionale samenwerking. De alliantie kan zo grotere en cross-sectorale consortia vormen.
Onderwijs en onderzoek profiteren via meer stageplekken en gedeelde labs. Universiteiten en hogescholen in de regio kunnen makkelijker meedoen in pilots. Studenten werken aan echte casussen met maatschappelijke waarde. Dat helpt ook om talent in Zuid-Holland te houden.
Wat nog ontbreekt
Belangrijk blijft een helder mandaat en budget. Zonder vaste middelen blijft samenwerken vrijblijvend. De alliantie moet daarom afspraken maken over financiering en eigenaarschap. Ook duidelijke besluitlijnen zijn nodig bij gevoelige keuzes.
Verder vraagt verantwoorde AI om goede data. Veel gemeentelijke data zijn nog verspreid en wisselend van kwaliteit. Opschoning en standaardisatie kosten tijd en geld. Zonder dit fundament lopen modellen snel vast.
Tot slot is transparantie richting inwoners cruciaal. Publieke communicatie moet op taalniveau B1 en in meerdere talen. Bewonerspanels en ethische commissies kunnen meedenken. Dat verhoogt het vertrouwen in nieuwe digitale systemen.
