De Nationale Bank van België (NBB) waarschuwt voor een potentieel nachtmerriescenario door cyberaanvallen op het financiële systeem. Een grote digitale storing kan banken, betaalverkeer en spaarders tegelijk raken, in België en daarbuiten. De toezichthouder doet de oproep om weerbaarheid en crisisplannen te verscherpen. De Europese AI-verordening (AI Act) en DORA leggen daarbij nieuwe plichten op met gevolgen voor zowel banken als overheid.
Nationale Bank ziet groot cyberrisico
De NBB benadrukt dat een zware cyberaanval het vertrouwen in het financiële stelsel kan ondermijnen. Denk aan vastlopende betaalkaarten, afgesloten online bankieren en onbereikbare loketten. Zo’n verstoring kan snel overslaan naar andere spelers via gemeenschappelijke infrastructuur.
De kernzorgen zijn sabotage, dataversleuteling via ransomware, diefstal van gevoelige klantgegevens en manipulatie van financiële data. Een cyberaanval is een poging om een systeem binnen te dringen of te verstoren, vaak met geldelijk of politiek doel. De impact wordt groter door de sterke digitalisering van bankdiensten.
Ook keten- en systeemrisico’s nemen toe. Een probleem bij één bank kan via clearing, centrale tegenpartijen en dienstverleners effect hebben op andere instellingen. Dat maakt snelle detectie en herstel cruciaal voor financiële stabiliteit.
DORA legt harde verplichtingen op
De Digital Operational Resilience Act (DORA) gaat vanaf 17 januari 2025 gelden voor financiële instellingen in de EU. Het raakt banken, verzekeraars, betaalinstellingen, beurzen en kritieke fintech-aanbieders. Besturen worden expliciet verantwoordelijk voor digitale weerbaarheid en continuïteit.
DORA is de EU-verordening die digitale operationele weerbaarheid in de financiële sector verplicht stelt. De regels zijn van toepassing vanaf 17 januari 2025 en dekken governance, testen, incidentmelding en uitbestedingsrisico’s.
Instellingen moeten hun systemen regelmatig testen, inclusief “threat-led” penetratietests zoals onder het TIBER-EU-kader. Zware incidenten moeten binnen strakke termijnen worden gemeld bij de toezichthouder, zoals de NBB en waar van toepassing de ECB. Oefenen, rapporteren en bijsturen worden daarmee een doorlopend proces.
DORA pakt ook uitbesteding en cloudafhankelijkheid aan. Contracten met ICT-leveranciers moeten exit-strategieën, dataportabiliteit en beveiliging borgen. Parallel geldt NIS2 voor essentiële diensten, terwijl de AVG versleuteling en dataminimalisatie vereist bij verwerking van klantgegevens.
AI verandert het dreigingsbeeld
Criminelen gebruiken generatieve modellen om overtuigende phishingmails en deepfakes te maken. Een deepfake is een door AI nagebootste stem of video die echt lijkt. Daardoor worden klassiekers als ‘CEO-fraude’ en spearphishing moeilijker te herkennen.
Tegelijk zetten banken AI in voor fraudedetectie en het opsporen van afwijkend netwerkgedrag. Zulke algoritmen leren van patronen in betaalverkeer en systeemlogs. Ze verkleinen reactietijden, maar kunnen ook valse meldingen geven als de data ruis bevat.
De AI-verordening (AI Act) raakt deze tools indirect. Beveiligings- en monitoringmodellen vallen doorgaans niet in de hoogste risicoklasse, maar toepassingen als kredietbeoordeling wel. Onder de AVG moeten instellingen transparant zijn en alleen noodzakelijke persoonsgegevens verwerken, ook wanneer AI meeleest.
Keten en cloud verhogen impact
Financiële instellingen leunen op een keten van softwareleveranciers, betaalverwerkers en beheerde IT-diensten. Een aanval via één zwakke schakel kan veel partijen tegelijk raken. Keteninzicht en segmentatie beperken dat risico.
De concentratie bij grote cloudplatformen vergroot het systeemrisico. Een storing of aanval bij een hyperscaler kan zich snel vertalen naar uitval bij meerdere banken. Daarom vragen toezichthouders om exit-plannen, versleuteling, geo-redundantie en regelmatige hersteltests.
Europa stimuleert realistische tests via TIBER-EU en TIBER-BE, waarbij teams als echte aanvallers te werk gaan. De ECB organiseerde in 2024 een cyberweerbaarheidstest voor grote banken, op het moment van schrijven bedoeld om herstelvermogen te meten. Samenwerking met het Centrum voor Cybersecurity België (CCB), CERT.be en sectorale uitwisselplatforms versterkt daarbij het gezamenlijke schild.
Wat banken nu moeten doen
Werk draaiboeken uit voor betalingen, klantenservice en communicatie, inclusief scenario’s voor dataverlies en langdurige uitval. Oefen die plannen met realistische simulaties, ook buiten kantoortijden. Leg verantwoordelijkheden vast tot op bestuurdersniveau.
Versterk basisbeveiliging met multifactor-authenticatie, tijdig patchen en netwerksegmentatie. Beperk toegangsrechten en controleer logins actief met moderne detectiesystemen. Test back-ups regelmatig op daadwerkelijke herstelbaarheid, met heldere RTO- en RPO-doelen.
Richt processen in voor DORA-incidentmeldingen en verplichte rapportages. Deel dreigingsinformatie via vertrouwde kanalen in de sector en met de overheid. Investeer in mensen, van SOC-analisten tot crisiscommunicatie, en beheers uitbestedingsrisico’s met meetbare service- en beveiligingseisen.
Gevolgen voor België en Nederland
Belgische en Nederlandse banken, betaalinstellingen en fintechs vallen rechtstreeks onder DORA. Dat vraagt nieuwe controles op ICT-contracten, extra testcapaciteit en duidelijkere incidentprocessen. Ook publieke partijen die kritieke functies ondersteunen, krijgen impact via NIS2 en de Europese AI-verordening.
Voor consumenten betekent dit mogelijk meer veiligheidsstappen, zoals extra verificatie bij online bankieren. Dat kan kleine frictie geven, maar verkleint de kans op fraude. Transparante uitleg helpt het vertrouwen vasthouden.
Toezichthouders in de EU zullen, op het moment van schrijven, strenger toezien op ketenrisico en cloudconcentratie. Instellingen die nu investeren in weerbaarheid, verkleinen niet alleen het faalrisico, maar ook hun toekomstige nalevingskosten. Dat is essentieel om een cyberaanval geen nachtmerrie te laten worden.
