In België zijn op het moment van schrijven 130 meldingen van rouwfraude geregistreerd in drie maanden. Oplichters richten zich op nabestaanden met valse betaalverzoeken en misbruik van rouwberichten. De fraude speelt online, via sociale media en berichtenapps, en duikt ook in Nederland op. De aanpak roept vragen op over de Europese AI-verordening en gevolgen voor overheid en platforms.
Oplichters misbruiken rouwberichten
Criminelen kopiëren gegevens uit online overlijdensberichten en condoleanceregistersites. Daarna sturen zij nabestaanden berichten met spoedverzoeken om geld over te maken voor bloemen of de uitvaart. Dit gebeurt via WhatsApp, sms, e-mail of sociale media. De bedragen lijken vaak klein, maar kunnen optellen.
De berichten ogen persoonlijk en overtuigend. Oplichters gebruiken hier taalmodellen en vertaalsoftware voor, die teksten foutloos en snel op maat maken. Soms zetten zij voice cloning in, software die iemands stem nabootst, bijvoorbeeld via diensten zoals ElevenLabs. Een korte spraaknotitie kan zo extra druk zetten.
In drie maanden tijd zijn in België 130 meldingen verzameld, wat op een duidelijke stijging wijst. Ook in Nederland krijgt de Fraudehelpdesk vergelijkbare signalen binnen. Families, uitvaartondernemers en lokale verenigingen die rouwberichten delen, worden geraakt. De dadergroepen opereren vaak grensoverschrijdend.
Rouwfraude is het misbruiken van gegevens rond een overlijden om nabestaanden tot een betaling te bewegen.
Platforms moeten sneller ingrijpen
Grote online platforms vallen onder de Digital Services Act (DSA) en moeten illegale fraude-uitingen snel verwijderen. Dat geldt voor sociale netwerken zoals Facebook en Instagram van Meta, maar ook voor hosting van rouwpagina’s. Een duidelijk meldproces en snelle reactie zijn verplicht. Dit moet voorkomen dat valse betaalverzoeken blijven circuleren.
Berichtenapps zoals WhatsApp en Telegram zijn versleuteld. Dat beschermt privacy, maar bemoeilijkt opsporing en moderatie. Toch kunnen aanbieders accounts markeren, misbruik beperken en beter waarschuwen bij verdachte links. Verificatie van zakelijke profielen en duidelijke afzenderinformatie helpt gebruikers kiezen.
Beheerders van rouw- en condoleancesites kunnen extra controles inbouwen. Denk aan tweefactorauthenticatie voor familiebeheerders, vaste betaalstromen via een beveiligde omgeving en het verbergen van adres- en contactgegevens. Onder de AVG geldt dataminimalisatie: publiceer zo min mogelijk persoonsgegevens van nog levende betrokkenen.
AI-verordening vraagt transparantie
De Europese AI-verordening (AI Act) verplicht aanbieders van deepfake- en stemnabootsingstechnologie tot transparantie. Content die synthetisch is, moet herkenbaar zijn. Dat raakt makers van generatieve tools zoals OpenAI, Google en ElevenLabs, die waarschuwingen en technische labels moeten toevoegen.
De regels treden gefaseerd in werking en worden de komende periode strenger toegepast. Overheden en platforms moeten processen inrichten om misleidende AI-inhoud te herkennen en te markeren. Dat geldt ook voor algemene AI-systemen met grote impact, zoals brede taalmodellen, die aanvullende plichten krijgen.
De praktijk blijft weerbarstig. Detectie van synthetische audio en tekst is niet foutloos en criminelen wijken uit naar niet-EU-diensten. Toch biedt de combinatie van transparantieplichten, watermerken en betere meldroutes meer houvast voor nabestaanden en opsporing.
Banken filteren betalingen
Banken in de EU gebruiken algoritmen om verdachte transacties te herkennen. Zij controleren patronen, snelheid en rekeningcombinaties. In Nederland waarschuwt de IBAN-Naam Check bij een mogelijke mismatch. In België geven banken vergelijkbare meldingen en risicosignalen.
Sterke klantauthenticatie onder PSD2 maakt inloggen en betalen veiliger. Maar sociale druk en overtuigende berichten halen die drempels soms onderuit. Banken kunnen dan een betaling vertragen of extra bevestiging vragen. Dat geeft tijd om fraude te stoppen.
Samenwerking met politie en Europol helpt rekeningen blokkeren en geldstromen te volgen. Snel melden is cruciaal voor eventuele vergoeding. Noteer berichtinhoud, telefoonnummers en betaalgegevens en doe direct aangifte.
Zo herkennen nabestaanden fraude
Wees alert op spoedverzoeken, QR-codes en betaal links die buiten de bekende route vallen. Bel een vertrouwd nummer van de uitvaartondernemer of familie om te controleren. Maak nooit geld over op basis van druk of emotie. Controleer altijd de IBAN en omschrijving.
Spreek met de uitvaartondernemer een vaste betaalmethode en contactkanaal af. Vraag om een beveiligd portaal met duidelijke facturen en geen losse Tikkies. Beperk openbare informatie in overlijdensberichten, zoals exacte tijden, adressen en telefoons. Dat verkleint de kans op misbruik.
Meld fraude bij Safeonweb.be of de politie in België en bij de Fraudehelpdesk.nl in Nederland. Vraag platforms om valse profielen en links te verwijderen via de DSA-meldknop. Hoe sneller de melding, hoe kleiner de schade voor anderen.
Uitvaartsector scherpt processen aan
Uitvaartbedrijven kunnen technische en organisatorische maatregelen nemen. Zet DMARC, SPF en DKIM aan voor e-mail, zodat klanten zeker zijn van de afzender. Gebruik tweefactorauthenticatie voor beheerders van rouwpagina’s en doneerknoppen. Publiceer alleen noodzakelijke gegevens en scherm contactvelden af.
Waarschuw families proactief voor veelvoorkomende trucs. Leg uit hoe echte betalingen verlopen en dat er geen spoedverzoeken via WhatsApp komen. Plaats een vaste waarschuwing op rouwsites en sociale kanalen. Dat zet bezoekers op scherp.
Defensieve AI kan helpen bij het opsporen van nepprofielen en verdachte links. Denk aan filters die links scannen en berichten met betaalwoorden markeren. De combinatie van duidelijke processen, moderne beveiliging en snelle meldroutes beperkt de schade merkbaar.
