In Europa groeit de aandacht voor digitaal vertrouwen in beveiliging. Bedrijven en overheden kijken dit jaar verder dan XDR, een beveiligingssysteem dat dreigingen opspoort en stopt. Ze doen dat omdat AI-gestuurde aanvallen toenemen en regels strenger worden. Dit raakt direct aan de Europese AI-verordening en de gevolgen voor overheid en bedrijven.
XDR schiet vaak tekort
Extended Detection and Response (XDR) bundelt signalen van endpoints, netwerk en cloud om aanvallen snel te stoppen. Producten zoals Microsoft Defender XDR, Palo Alto Cortex XDR en CrowdStrike Falcon zijn breed ingezet. Toch missen ze vaak context buiten hun eigen bereik, zoals identiteiten, SaaS-apps en OT-systemen. Daardoor blijft laterale beweging of misbruik van rechten soms onzichtbaar.
Aanvallers richten zich vaker op identiteit in plaats van alleen op malware. Denk aan sessiekaping, token-diefstal en misbruik van API-sleutels. Als XDR niet is gekoppeld aan toegangssystemen of data-classificatie, ontstaat een blinde vlek. Dan lijkt alles “groen”, terwijl gevoelige data al wordt ingezien.
Encryptie en privacy-by-design maken diepe pakketinspectie lastiger, zeker bij moderne SaaS. Dat is goed voor AVG-compliance, maar vraagt om andere signalen. Organisaties hebben daarom extra context nodig, zoals wie toegang heeft, welke data is geraakt en wat normaal gedrag is. XDR wordt zo een laag in plaats van het eindstation.
Vertrouwen begint bij identiteit
Digitale identiteit is de nieuwe grens. Identity and Access Management (IAM) regelt wie waar bij mag, met zo min mogelijk rechten. Oplossingen zoals Okta, Microsoft Entra ID en Auth0 ondersteunen beleid op basis van risico. Phishing-bestendige multifactor, zoals FIDO2-keys van Yubico, verlaagt het risico op accountmisbruik.
Privileged Access Management (PAM) beperkt machtige accounts tot wat echt nodig is. Tijdelijke rechten en sessiemonitoring helpen misbruik te voorkomen. Dit sluit aan bij zero trust: nooit standaard vertrouwen, altijd controleren. Zo wordt een gestolen wachtwoord niet direct fataal.
Identiteits- en endpointdata horen bij elkaar. Koppel IAM en PAM aan XDR en EDR, zodat waarschuwingen rijker worden. Een verdachte inlog plus een afwijkende processtart is sterker bewijs dan één signaal. Dit vermindert ruis en versnelt besluitvorming in het SOC.
Bescherm data en context
Data is wat aanvallers echt willen. Data Security Posture Management (DSPM) brengt in kaart waar gevoelige gegevens staan en wie erbij kan. DLP (Data Loss Prevention) bewaakt uitlekken, en encryptie beschermt inhoud. Voorbeelden zijn Microsoft Purview, Google Cloud DLP en HashiCorp Vault voor sleutels.
De AVG vraagt om dataminimalisatie en passende beveiliging. Dat betekent minder kopieën, duidelijke bewaartermijnen en sterke versleuteling. Ook logging is nodig om verantwoording af te leggen bij een datalek. Zonder dat zicht is impactbepaling lastig en duurt herstel langer.
Context over data maakt detectie slimmer. Toegang tot een map “publiek” is anders dan toegang tot een map “HR Salarissen”. Als XDR, DSPM en IAM deze labels delen, kan een alarm prioriteit krijgen. Zo gaan teams eerst aan de slag met echte bedrijfsrisico’s.
SIEM en automatisering nodig
Een Security Information and Event Management (SIEM) verzamelt logs uit het hele landschap. Denk aan Splunk, Microsoft Sentinel en Google Chronicle Security Operations. Door correlatie en gedragssignalen (UEBA) ontstaan minder losse meldingen en meer samenhang. Dat helpt bij snelle triage.
Security Orchestration, Automation and Response (SOAR) voert vaste stappen automatisch uit. Voorbeelden zijn het intrekken van tokens of het blokkeren van een IP. Dit scheelt tijd en voorkomt fouten bij stress. Automatisering werkt het best met duidelijke playbooks en tests.
Veel leveranciers bieden nu AI-assistenten in het SOC. Microsoft Copilot for Security en CrowdStrike Charlotte AI kunnen tickets samenvatten en queries voorstellen. Deze modellen kunnen fouten maken, zoals “hallucinaties”. Daarom is menselijke controle, logging en afscherming van gevoelige data nodig, in lijn met de AI-verordening.
AI-verordening en NIS2 leidend
De Europese AI-verordening stelt eisen aan risicobeheer, transparantie en menselijk toezicht. Dit raakt ook security-AI die beslissingen ondersteunt. Organisaties moeten uitleg kunnen geven en logs bewaren, op het moment van schrijven met gefaseerde termijnen in de EU. Dat sluit aan op bestaande plichten uit de AVG.
De NIS2-richtlijn vergroot de zorgplicht en meldplicht voor essentiële en belangrijke entiteiten. In Nederland geldt op het moment van schrijven de implementatie via de Cyberbeveiligingswet, met toezicht door onder meer NCSC en sectorale autoriteiten. Gemeenten en rijksorganisaties volgen daarnaast de BIO-normen. Dit alles vraagt aantoonbare processen, niet alleen tools.
NIS2 vereist een vroegtijdige waarschuwing binnen 24 uur en een incidentmelding binnen 72 uur na ontdekking van een ernstig incident.
Inkoop verandert hierdoor. Contracten met leveranciers moeten logging, export van data en duidelijke responstijden garanderen. Ook AI-functies in tooling vragen een DPIA onder de AVG. Europese cloud- en datalocatie-eisen kunnen meewegen bij selectie.
Actieplan komende 12 maanden
Begin met een risico- en telemetriekaart. Welke systemen sturen logs, welke niet, en welke data is het meest gevoelig. Koppel XDR aan IAM en datalabels om context toe te voegen. Meet daarna of meldingen duidelijker en sneller af te handelen zijn.
Voer phishing-bestendige MFA in voor beheerders en hoge risico-rollen. Beperk vaste adminrechten met PAM en geef tijdelijk toegang waar nodig. Stel beleid in voor sessies op verdachte locaties of apparaten. Test dit met realistische aanvalsscenario’s.
Breng data blootstelling in kaart met DSPM en voer DLP-regels in. Versleutel gevoelige gegevens en beheer sleutels centraal. Leg bewaartermijnen vast en verwijder oude datasets. Dit helpt bij AVG-naleving en verkleint impact van incidenten.
Consolideer logging in een SIEM en automatiseer standaardacties met SOAR. Start een gecontroleerde pilot met een SOC-assistent op basis van AI, met duidelijke grenzen en evaluatiecriteria. Zorg voor procedures die passen bij NIS2, inclusief 24-uurs vroegtijdige melding. Oefen meldingen en besluitvorming met IT, juridische teams en bestuur.
